De vraag
Lieve Marieke,
Ik ben anderhalf jaar geleden bij mijn man ingetrokken. Hij heeft drie kinderen, en ik was zo blij dat ik voor ze mocht zorgen. Ik ben minder gaan werken en uiteindelijk gestopt, want er moest toch iemand thuis zijn.
Ik kook, ik regel, ik breng en haal. Maar zijn kinderen zitten niet op mij te wachten. Als mijn man er niet is, zeggen ze nare dingen. Als ik er iets van zeg, ben ik de slechterik. En als ik het ’s avonds aan mijn man vertel, zegt hij dat het wel meevalt.
Ik heb mijn werk niet meer, ik zie mijn vriendinnen nauwelijks, en ik ben doodmoe. We gaan binnenkort verhuizen, en ik hoop zo dat het dan beter wordt. Maar eerlijk gezegd weet ik niet of ik dit nog volhoud. Wat moet ik doen?
Het antwoord
Lieve bonusmoeder,
Ik ga je iets zeggen wat misschien niet prettig is om te horen: jij hebt je hele leven ingericht rondom een samengesteld gezin waarvoor je niet de eindverantwoordelijkheid draagt. Je bent gestopt met werken, hebt je sociale leven op een laag pitje gezet en bent de dagelijkse zorg voor drie kinderen gaan dragen, terwijl hun eigen vader kennelijk onvoldoende ziet wat dat van jou vraagt.
En nu ben je uitgeput, voel je je niet welkom en hoop je dat een verhuizing de oplossing brengt.
Maar jullie hebben geen woonprobleem. Jullie hebben een probleem met de verdeling van rollen en verantwoordelijkheden.
Je bent steeds meer gaan doen, terwijl jouw positie in het gezin helemaal niet steviger werd.
Je bent de moederrol gaan invullen, maar je bent hun moeder niet
Je schrijft dat je zo blij was dat je voor zijn kinderen mocht zorgen. Daar zit waarschijnlijk een heleboel liefde en goede wil achter, maar ook een misverstand dat ik bij veel bonusmoeders tegenkom: het idee dat je vanzelf een plek in het gezin krijgt wanneer je maar genoeg voor iedereen doet.
Zo werkt het helaas niet.
Je kunt iedere dag koken, wassen, kinderen naar school brengen en klaarstaan wanneer ze je nodig hebben, maar daarmee word je nog niet hun moeder en krijg je ook niet automatisch het gezag dat bij een ouder hoort.
Die kinderen hebben al ouders. En hoewel jij een belangrijke volwassene in hun leven kunt worden, is jouw positie echt anders.
Kinderen kunnen jouw zorg prima aannemen en tegelijkertijd moeite hebben met jouw aanwezigheid of bemoeienis. Soms speelt loyaliteit aan hun moeder mee, soms weerstand tegen de nieuwe gezinssituatie en soms hebben ze eenvoudigweg geleerd dat ze bij jou verder kunnen gaan dan bij hun vader.
Wat er precies speelt, weten we niet. Maar één ding is duidelijk: jij bent verantwoordelijkheden gaan dragen zonder dat helder is welke positie je daarbij hebt.
En daar gaat het mis.
Je man laat jou het werk doen, maar neemt onvoldoende de leiding
Wat mij vooral opvalt in jouw verhaal, is niet eens het gedrag van de kinderen. Het is de reactie van je man.
Wanneer jij vertelt dat zijn kinderen nare dingen tegen je zeggen en hij antwoordt dat het wel meevalt, laat hij jou alleen staan in een situatie waarvoor jullie samen verantwoordelijkheid moeten nemen.
Misschien herkent hij het gedrag niet, misschien vindt hij het lastig om zijn kinderen aan te spreken of misschien voelt hij zich schuldig omdat ze al een scheiding hebben meegemaakt. Dat kunnen allemaal verklaringen zijn, maar het zijn geen redenen om jouw ervaringen weg te wuiven.
Hij hoeft zijn kinderen niet tegen jou te beschermen, maar hij moet wel zorgen dat jij je veilig en gerespecteerd kunt voelen in jullie gezamenlijke huis.
Dat betekent dat hij duidelijke grenzen stelt aan hoe er met elkaar wordt omgegaan, dat hij de opvoeding van zijn kinderen niet stilzwijgend bij jou neerlegt en dat hij samen met jou afspraken maakt over de dagelijkse gang van zaken.
Want zolang jij de zorg draagt en hij de lastige gesprekken uit de weg gaat, ontstaat er een bijzonder scheve verhouding.
Jij wordt de vrouw die overal iets van moet vinden omdat anders niemand het doet, terwijl hij de vader kan blijven die zich afzijdig houdt.
En vervolgens krijgt jouw relatie met de kinderen de rekening gepresenteerd.
Dat is geen kwestie van beter leren communiceren. Dat vraagt om een andere verdeling van verantwoordelijkheden.
Je hebt niet alleen jezelf weggecijferd, je hebt jezelf afhankelijk gemaakt
Dit vind ik misschien nog wel het meest zorgelijke onderdeel van je verhaal.
Je bent gestopt met werken om voor zijn kinderen te zorgen. Daarmee heb je niet alleen een deel van je eigen identiteit en sociale contacten opgegeven, maar mogelijk ook je financiële zelfstandigheid.
Ik vraag me af of jullie daar vooraf goede afspraken over hebben gemaakt. Wie betaalt jouw pensioenopbouw? Wat betekent deze keuze voor jouw inkomen als jullie relatie onverhoopt eindigt? En is het eigenlijk wel een gezamenlijke beslissing geweest dat jij thuis zou blijven, of is dat er langzaam zo ingeslopen omdat het praktisch uitkwam?
Dit zijn geen ongezellige vragen. Dit zijn noodzakelijke vragen.
Je kunt ontzettend veel van een man en zijn kinderen houden, maar liefde is geen reden om je eigen bestaanszekerheid uit handen te geven.
Bovendien is er nog iets aan de hand. Doordat je vrijwel je hele leven rondom dit gezin hebt georganiseerd, is de ruimte om afstand te nemen van spanningen steeds kleiner geworden. Alles speelt zich af binnen dezelfde vier muren, terwijl juist daar de erkenning ontbreekt waar je zo naar verlangt.
Je hebt van het functioneren van zijn gezin jouw belangrijkste taak gemaakt, terwijl jij daarmee je eigen leven steeds verder naar de achtergrond hebt geschoven.
Dat moet veranderen.
Een ander huis gaat dit niet oplossen
Je schrijft dat jullie binnenkort gaan verhuizen en dat je hoopt dat het daarna beter wordt.
Ik zou die verhuizing juist aangrijpen om vóór die tijd een paar fundamentele gesprekken te voeren.
Want als jij straks opnieuw degene bent die kookt, regelt, opvangt en corrigeert, terwijl je man jouw zorgen blijft relativeren, verandert er helemaal niets.
Dan zit je in een nieuw huis met precies dezelfde problemen.
En misschien is het zelfs ingewikkelder geworden, omdat jullie opnieuw gezamenlijke verplichtingen zijn aangegaan zonder dat de onderlinge verhoudingen helder zijn.
Een nieuw huis kan een frisse start bieden, maar alleen als jullie ook bereid zijn om de manier waarop jullie samenleven te veranderen.
Wat zou ik je adviseren?
Allereerst zou ik stoppen met automatisch alle zorgtaken op me te nemen. Niet uit boosheid en ook niet om je man een lesje te leren, maar omdat jullie de verantwoordelijkheden opnieuw moeten verdelen.
Bespreek concreet wie de kinderen opvangt, wie ze brengt en haalt, wie er thuis is wanneer je man werkt en wie de opvoedkundige beslissingen neemt. Dat zijn geen taken die vanzelfsprekend bij jou horen omdat jij toevallig beschikbaar bent.
Vervolgens zou ik met je man in gesprek gaan over zijn rol als vader én als partner.
Niet alleen over wat zijn kinderen allemaal verkeerd doen, want dan verzanden jullie waarschijnlijk opnieuw in discussies over incidenten. Ik zou het hebben over het grotere geheel.
Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen:
“Ik ben hier komen wonen omdat ik met jou een leven wilde opbouwen. Inmiddels draait mijn leven voor een groot deel om de zorg voor jouw kinderen, terwijl ik me in ons eigen huis regelmatig alleen en niet gerespecteerd voel. Ik wil niet langer degene zijn die alles opvangt en vervolgens ook nog moet verdedigen waarom iets mij raakt. Ik heb nodig dat jij verantwoordelijkheid neemt voor de opvoeding van je kinderen en dat wij samen opnieuw bepalen hoe we dit gezin vormgeven.”
En daarna komt misschien wel het belangrijkste: kijk niet alleen naar wat hij zegt, maar vooral naar wat hij vervolgens doet.
Want wanneer hij begrijpt dat jij ongelukkig bent, maar er in de praktijk niets verandert, heb je uiteindelijk weinig aan zijn begrip.
Daarnaast zou ik serieus onderzoeken hoe je weer aan het werk kunt gaan. Niet alleen omdat werken je waarschijnlijk goed zal doen, maar ook omdat je opnieuw een eigen inkomen, contacten en zelfstandigheid nodig hebt.
En ja, dat betekent waarschijnlijk dat je man andere opvang moet organiseren voor zijn kinderen.
Dat is niet jouw probleem om voor hem op te lossen. Het is zijn verantwoordelijkheid als ouder, waarbij jullie uiteraard samen kunnen kijken wat passend is.
Je hoeft niet eerst volledig uitgeput te raken voordat je grenzen mag stellen
Wat ik je vooral wil meegeven, is dat je niet nog meer hoeft te investeren om te bewijzen dat je een goede bonusmoeder bent.
Je hebt al ontzettend veel gedaan.
Maar het probleem is niet dat je nog onvoldoende hebt gegeven. Het probleem is dat je verantwoordelijkheden bent gaan dragen die niet vanzelfsprekend bij jouw positie horen, terwijl jullie als partners onvoldoende hebben geregeld hoe jullie dat samen dragen.
Samengestelde gezinnen vragen systemisch leiderschap. Dat betekent dat je begrijpt wie welke plek heeft, welke verantwoordelijkheden daarbij horen en hoe je als partners samen richting geeft aan het gezin.
Jij hoeft niet de moeder van zijn kinderen te worden om een waardevolle plek in hun leven te hebben. En je hoeft zeker niet je eigen leven op te geven om die plek te verdienen.
Mijn advies is daarom om vóór de verhuizing duidelijke afspraken te maken en eerlijk te onderzoeken of je man bereid is zijn aandeel daadwerkelijk anders in te vullen. Lukt dat samen niet, zoek daar dan begeleiding bij.
En mocht blijken dat hij jouw zorgen structureel blijft wegwuiven en niet bereid is iets te veranderen, dan mag je jezelf ook de vraag stellen of dit de relatie is waarin jij verder wilt.
Want een samengesteld gezin kan alleen goed functioneren als de volwassenen bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen aandeel.
Je kunt niet in je eentje een gezin dragen waarvoor je samen verantwoordelijk zou moeten zijn.
Wil je onderzoeken hoe jij weer steviger op je eigen plek kunt gaan staan, zonder voortdurend bezig te zijn met wat iedereen van je vindt of nodig heeft? Dan is mijn gratis e-learning Bonusmoeder 2.0 een mooi begin.
En merken jullie dat je steeds opnieuw in dezelfde patronen terechtkomt, dan begeleid ik jullie graag om de rollen, verantwoordelijkheden en onderlinge verhoudingen opnieuw helder te krijgen. Via mijn website kun je een gratis online kennismakingsgesprek plannen.
Marieke Jansen
Stiefexpert | Ontwikkelaar Sterk Stiefgezin Methode™
Heb jij een vraag voor Marieke? Mail naar info@praktijkmariekejansen.nl. Wie weet beantwoord ik jouw vraag, anoniem, in een volgend blog.
