Het kerngezin bestaat niet overal: wat Madagaskar je stiefgezin kan leren
Er is een rouw waar bijna niemand in een samengesteld gezin de woorden voor heeft: het loslaten van een beeld dat je nooit hardop hebt uitgesproken, maar dat toch al die tijd de maatstaf was. Het gezin met twee ouders, één huis, één ritme, één gedeelde geschiedenis EN een gedeelde toekomst
Je vergelijkt jezelf er niet bewust mee. Het zit eerder in kleine momenten. In het gevoel dat het “eigenlijk” anders zou moeten voelen tijdens het avondeten. In de opluchting die je voelt als een weekend een keer voelt als een gewoon gezin, en de teleurstelling die daarna komt omdat de rest van de week dat niet doet. In de vraag die je jezelf soms stelt: waarom lukt het ons niet om dat ene beeld waar te maken.
Wat als dat beeld helemaal niet zo universeel is als het voelt. In dit blog neem ik je mee in een gesprek dat ik had met antropologe Sandra Evers, die decennialang in Madagaskar leefde en onderzoek deed naar o.a. gezinnen en ouderschap, en wat haar ontdekkingen daar betekenen voor hoe jij naar je eigen stiefgezin kijkt.
Waarom je jezelf blijft vergelijken met een kerngezin
De meeste mensen die in een samengesteld gezin belanden, dragen een gezinsblauwdruk met zich mee zonder dat ze zich daarvan bewust zijn. Een onbewust beeld van hoe een gezin hoort te zijn, gevormd door je eigen jeugd, door films, door de buren, door bijna alles om je heen. Zolang je dat beeld niet herkent, ga je het onbewust naast je eigen situatie leggen, en verlies je bijna altijd, want een samengesteld gezin is geen kerngezin met een extra persoon erbij. Het probleem is niet dat jullie gezin tekortschiet. Het probleem is dat de maatstaf zelf een constructie is, en niet eens een universele.
Wat een antropologe in Madagaskar ontdekte over ouderschap
Sandra groeide op in een klein dorp in de Achterhoek, met het idee dat biologisch ouderschap het enige was wat telde. Ze wist niet eens dat er andere vormen bestonden. Tot ze voor haar onderzoek in Madagaskar belandde, en ontdekte dat wat voor haar een vanzelfsprekendheid was, daar helemaal geen ding bleek te zijn.
Haar eigen westerse aannames over ouderschap gingen daar, zoals ze het zelf noemt, gewoon de prullenbak in. Niet omdat de mensen daar minder om hun kinderen gaven, maar omdat ouderschap en zorg daar op een fundamenteel andere manier zijn georganiseerd. Cultuur, zegt Sandra, is in de kern een manier voor mensen om samen te leven en te overleven. Wij zijn daar in het westen een stuk verder van vervreemd, simpelweg omdat wij minder afhankelijk zijn geworden van elkaar om te overleven.
Een kind opgevoed door een gemeenschap in plaats van twee ouders
In de gemeenschap waar Sandra onderzoek deed, is het volstrekt normaal dat kinderen van neefjes en nichtjes bij een tante of oom in huis wonen, dat meerdere volwassenen zich verantwoordelijk voelen voor hetzelfde kind, en dat niemand daar krampachtig over doet. Een kind wordt opgevoed door een gemeenschap, niet uitsluitend door zijn twee biologische ouders. Ook affectie ziet er anders uit dan Sandra gewend was. Geen knuffels of kusjes, maar samen het land bewerken, samen dingen doen. Haar westerse idee van hoe je liefde toont, bleek daar simpelweg niet de enige manier.
Wat dit betekent voor de druk die jij voelt
Hier wordt het interessant voor jouw stiefgezin. Waar wij in het westen vaak onbewuste strijd voelen tussen een moeder en een bonusmoeder, wie het meest recht heeft op het kind, wie de “echte” zorg draagt, bestaat die strijd in een cultuur zoals die van Madagaskar nauwelijks. Simpelweg omdat het uitgangspunt daar is dat meerdere mensen om een kind mogen geven, zonder dat dit een bedreiging is voor wie er nog meer van dat kind houdt. Twee verzorgers is daar geen concurrentie. Het is lucht.
Dat is precies waar het westerse kerngezin-construct je in de weg zit. Niet omdat het een slecht idee is, maar omdat het maar één van de vele manieren is waarop mensen gezinnen hebben vormgegeven, en niet de manier waarnaar jouw samengestelde gezin zich zou moeten meten.
Je bouwt geen kopie, je bouwt iets nieuws
Je hoeft niet op te voeden zoals een biologische ouder. Je hoeft ook niet te doen alsof je het keurige kerngezin bent, want dat ben je niet, en dat hoef je ook niet te zijn. Je bent iets anders. Iets nieuws. Je bent, met alles wat daarbij hoort, cultuur aan het maken. Jullie zijn samen opnieuw aan het uitvinden hoe je met elkaar samenleeft, en dat zal heus niet altijd rooskleurig zijn, maar het hoeft ook niet te voldoen aan een blauwdruk die, zoals blijkt, niet eens overal ter wereld dezelfde is.
De rouw om het ideaalbeeld van het kerngezin los te laten is reëel, en mag er zijn. Maar het helpt om te weten dat je dat beeld niet loslaat omdat je gezin tekortschiet. Je laat het los omdat het altijd al een keuze was, gemaakt door de cultuur waarin jij toevallig bent opgegroeid, en niet de enige juiste manier om een gezin te zijn.
Wat je hiervan vandaag kunt meenemen
Merk de volgende keer dat je jezelf vergelijkt met een kerngezin, of dat nu is tijdens het avondeten, tijdens een weekend, of gewoon in een onbewuste gedachte. Benoem voor jezelf dat dat beeld een construct is, geen natuurwet. En kijk eens naar wat er gebeurt als je “meer verzorgers om dit kind heen” ziet als iets wat lucht geeft, in plaats van iets wat bedreigt. Dat is niet iets wat je van de ene op de andere dag verandert, maar het is wel het begin van een andere manier van kijken naar het gezin dat jullie samen aan het bouwen zijn.
Wil je het hele gesprek met Sandra Evers beluisteren, met nog veel meer over ouderschap, gemeenschap en wat we van andere culturen kunnen leren? Luister de aflevering in Het Stiefmoederparadijs (heel binnenkort beschikbaar). Volg mij alvast op Spotify of Youtube en je mist niks.
Wil je aan de slag met jezelf en de bonusouder die je ECHT wil zijn start dan vandaag nog met de gratis e learning Bonusouder 2.0
Marieke Stiefexpert | ontwikkelaar Sterk Stiefgezin Methode
