Stiefvader en stiefmoeder er zijn verschillen

Er is een druk die bij stiefvaders zelden hardop besproken wordt, misschien omdat er simpelweg minder over stiefvaders wordt gepraat dan over stiefmoeders. Je stapt een gezin binnen, en voelt algauw een verwachting die niemand ooit met zoveel woorden heeft uitgesproken: jij bent nu degene die orde houdt, die het huis draaiende houdt, die stevig blijft staan.

Dus corrigeer je een keer wat gedrag aan tafel, en krijg je meteen: jij bent mijn vader niet, bemoei je er niet mee. Je zwijgt bij het avondeten omdat je niet goed weet welke ruimte je mag innemen. En je merkt dat je het liefst iets praktisch zou oplossen, een schema, een regel, een systeem, terwijl je partner eigenlijk vooral behoefte heeft aan een gesprek.

In dit blog neem ik je mee in waarom het stiefvaderschap een andere druk kent dan het stiefmoederschap, welke valkuil de meeste stiefvaders in de eerste jaren tegenkomen, en wat je bonuskinderen, je partner en jijzelf daadwerkelijk nodig hebben om je plek te vinden.

Waarom stiefvaders een andere druk voelen

Waar een bonusmoeder vaak de druk voelt om warmte en verzorging te leveren, voelen veel stiefvaders de onuitgesproken verwachting om gezag en stabiliteit te brengen. Dat komt niet uit het niets. Het is het rolbeeld dat we in onze cultuur al meekrijgen, lang voordat er ooit een stiefgezin in beeld was: de man als degene die orde schept.

Het probleem is dat die verwachting je regelrecht een positie induwt die nog helemaal niet aan jou is toegekend. Gezag over een kind ontstaat niet vanzelf zodra jij erbij komt wonen, het ontstaat over jaren, via vertrouwen, niet via een rol die je aanneemt omdat het cultureel logisch voelt. Zolang jij je die opvoedrol toe-eigent voordat die er echt is, ontstaat er wrijving die niets met jouw karakter te maken heeft en alles met een verkeerde volgorde.

Het verhaal van een andere bonusvader horen, kan hier

De valkuil: de biologische vader voelt zich bedreigd

Waar een stiefvader zelf vaak juist voorzichtig is, en niet zo snel de opvoedrol naar zich toe trekt, zit de spanning geregeld ergens anders: bij de biologische vader. Jouw aanwezigheid in het leven van zijn kinderen kan voor hem voelen als een bedreiging, ook als jij zelf niets doet om die plek over te nemen. Dat uit zich soms in onverwachte strengheid, in kritiek op jouw rol richting de kinderen, of in weerstand tegen afspraken die eigenlijk heel redelijk zijn.

Dat is zelden een teken dat jij iets verkeerd doet. Het is een teken dat hij zijn eigen plek nog aan het bevechten is, in een systeem waarin hij bang is die kwijt te raken. Hoe rustiger en consistenter jij blijft, met respect voor zijn rol als vader, hoe minder voeding die angst op de lange termijn krijgt. Reageren met eigen weerstand, of hem juist gaan overtuigen van je goede bedoelingen, werkt vrijwel nooit. Rust en consistentie doen dat wel.

Wat je bonuskinderen echt van je nodig hebben

Niet dat je hun vader wordt. Niet dat je meteen gezag claimt. Wat een bonuskind vooral nodig heeft, is iemand die betrouwbaar en voorspelbaar is, iemand op wie te bouwen valt, ook op de dagen dat het lastig is. Geen grote gebaren, geen extra inspanning, gewoon een volwassene die er steeds weer op dezelfde, rustige manier is.

Dat betekent dat kleine, consistente momenten meer waarde hebben dan grote pogingen om indruk te maken. Een vaste vraag over hoe de training ging. Een lift naar school zonder dat daar iets voor terug hoeft te komen. Rust op het moment dat een kind chagrijnig is, in plaats van het gevoel geven dat het zich moet verantwoorden. Zo’n band groeit langzaam, en dat is geen falen van jouw kant, dat is precies hoe het hoort te gaan.

Jij, je partner en de vader van je bonuskinderen

Een deel van de druk die stiefvaders voelen, komt niet van de kinderen, maar van de omgang met de biologische vader van je bonuskinderen, de ex-partner van je partner. Ook hier geldt: jij hoeft niet degene te zijn die het contact met hem regelt of de communicatie voert, tenzij dat expliciet met je partner is afgesproken. Doe je dat toch op eigen initiatief, dan loop je het risico dat je in een driehoek terechtkomt waar je nooit voor gekozen hebt, en waarin je partner zich juist gepasseerd voelt.

Spreek liever met je partner af wie welke communicatie voert, en houd je daaraan, ook op de momenten dat het sneller zou gaan als jij het zelf oppakte. Dat is geen kwestie van passiviteit, het is een bewuste keuze om je energie te richten op waar jij wel invloed op hebt: de relatie met je partner en de kinderen die bij jullie wonen.

Jij en je partner als team

De meeste spanningen die aan jou lijken te liggen, gaan bij nader inzien over de samenwerking met je partner. Spreek daarom onderling af wie welke beslissingen neemt, voordat een situatie zich voordoet, niet pas erna. Corrigeer elkaar nooit in het bijzijn van de kinderen, en spreek een vaste zin af voor het moment dat je het toch oneens bent, bijvoorbeeld dat jullie het er later samen over hebben. Kinderen voelen het feilloos aan wanneer jullie niet op één lijn zitten, en juist die onduidelijkheid, niet je aanwezigheid als stiefvader, is meestal de bron van onrust.

Wat vandaag al helpt

Kies één moment deze week waarop je een correctie normaal zelf zou oppakken, en laat die bewust aan je partner. Vraag je bonuskind iets kleins, zonder verwachting van een uitgebreid antwoord. En bespreek met je partner, buiten een spanningsmoment om, wie welke rol draagt als er iets misgaat. Geen van deze stappen vraagt grote acties. Ze vragen consistentie, en consistentie is precies waar een kind vertrouwen op bouwt.

Wil je leren hoe je dit soort gesprekken met je partner voert zonder dat het in verwijten verzandt, of het nu gaat over wie welke correctie oppakt of over de communicatie met de vader van je bonuskinderen? In de gratis mini-training Communicatie in het stiefgezin leer je hoe.

Download gratis mini training

Onderzoeker Johannes Mol interviewde voor zijn boek Stiefvadergezinnen meer dan tweehonderdvijftig stiefvaders, en ontdekte dat er niet één juiste invulling van deze rol bestaat. Van heel betrokken tot heel afzijdig, van nadrukkelijk opvoedend tot nadrukkelijk niet opvoedend, verschillende manieren bleken elk tot een goed functionerend gezin te kunnen leiden.

Ik sprak hem voor mijn podcast, luisteren kan hier

Marieke Stiefexpert | ontwikkelaar Sterk Stiefgezin Methode