Ik zie het zó vaak gebeuren en mijn alarmbellen gaan dan af!
Een verhaal waarin een kind centraal staat omdat het “problemen veroorzaakt”. Het kind is boos, trekt zich terug, ontploft op school of thuis, luistert niet, lijkt ongeïnteresseerd of juist extreem claimend. En vrijwel meteen verschuift het gesprek naar dat kind. Er moet hulp komen. Een traject. Een onderzoek. Een diagnose misschien.
En laat ik dit meteen helder zeggen: die zorgen komen vaak voort uit liefde. Uit ouders die het niet meer weten, die zich zorgen maken, die bang zijn dat hun kind vastloopt en hopen dat iemand kan helpen. Dat begrijp ik. Dat zie ik heel vaak.
Maar wat mij steeds weer raakt, is hoe snel we doen alsof het kind het probleem ís.
Terwijl dat in de meeste gevallen niet klopt.
Gedrag ontstaat zelden op zichzelf. Het groeit in een systeem waarin spanning zit, onduidelijke rollen, botsende loyaliteiten, onverwerkt verlies of volwassenen die zelf al lange tijd in de overlevingsstand staan. En het kind, dat het minst kan wegkijken, laat zien wat er schuurt.
Het kind dat “alles verpest”
Sanne en haar partner melden zich aan omdat haar stiefzoon van tien “alles ontregelt”. Hij is boos, liegt, maakt ruzie met zijn halfbroertje en lijkt voortdurend grenzen op te zoeken. Op school wordt geadviseerd om hem aan te melden voor begeleiding, want “dit gedrag is niet normaal”.
Wat opvalt in de gesprekken, is hoe alles om hem draait. De planning, de gesprekken, de zorgen, de irritatie. Ondertussen zijn Sanne en haar partner elkaar volledig kwijtgeraakt. Ze verschillen van mening over opvoeding, vermijden lastige gesprekken en zijn voortdurend bezig met de ex, die op de achtergrond meespeelt met verwijten en claims.
De jongen blijkt feilloos aan te voelen dat er geen stevig volwassen front is. Hij test, niet omdat hij lastig wil zijn, maar omdat hij zoekt naar veiligheid. Wie heeft hier de leiding? Wie draagt dit?
In begeleiding verschuift de focus. Niet weg van het kind, maar breder. We brengen rust in de partnerrelatie, maken duidelijke afspraken over rollen, grenzen en communicatie met de ex, en halen de spanning weg bij de jongen door het volwassen leiderschap terug te leggen waar het hoort.
Het resultaat is niet dat hij ineens een ander kind wordt, maar wel dat het gedrag afneemt. Minder explosies. Meer ontspanning. Niet omdat hij is “gerepareerd”, maar omdat hij niet langer hoeft te dragen wat te groot voor hem was.
Het stille kind dat verdwijnt
Linda komt met zorgen over haar dochter van dertien. Ze trekt zich terug, zit veel op haar kamer, zegt weinig en lijkt nergens echt meer zin in te hebben. Er wordt gedacht aan somberheid of depressie. Linda voelt zich machteloos en wil hulp voor haar dochter.
In de gesprekken wordt langzaam zichtbaar wat er onder de oppervlakte speelt. De scheiding is nog altijd beladen. Loyaliteitsconflicten worden niet benoemd. Linda probeert sterk te zijn, haar dochter niet te belasten, maar praat ondertussen voortdurend negatief over de vader tegen vriendinnen en familie. De dochter hoort meer dan Linda denkt.
Het meisje heeft geleerd dat haar gevoelens te ingewikkeld zijn. Dat kiezen gevaarlijk is. Dat stil zijn veiliger is dan spreken.
Ook hier verschuift in begeleiding de focus. Niet door het meisje centraal te blijven stellen, maar door Linda te helpen haar eigen emoties en grenzen beter te dragen, door het systeem veiliger te maken en woorden te geven aan wat onuitgesproken bleef.
Langzaam komt er ruimte. De dochter hoeft niet meer te verdwijnen om de boel bij elkaar te houden. Ze wordt geen “probleemkind”, maar weer een kind.
Wanneer gaat het mis?
Het gaat mis wanneer alle hulp op het kind wordt gezet, terwijl het systeem ongemoeid blijft. Wanneer volwassenen onbedoeld zeggen: jij moet veranderen, zodat wij niet hoeven te kijken. Dan wordt het kind de zondebok, de drager van alles wat niet klopt.
Ja, soms heeft een kind ook eigen problematiek. Dat ontken ik niet. Maar pas op. Want symptoomgedrag is vaak een noodsignaal, geen karaktertrek.
De vraag is dus niet: hoe krijgen we dit gedrag weg?
De vraag is: wat probeert dit gedrag ons te vertellen over het geheel?
Tot slot
Een kind dat vastloopt, is zelden het probleem. Het is vaak het meest gevoelige onderdeel van een systeem dat uit balans is. En dat vraagt geen snellere oplossingen, maar moed van volwassenen om te kijken waar het echt schuurt.
Pas dan hoeft het kind niet langer te dragen wat eigenlijk door volwassenen gedragen zou moeten worden.
Heb je een vraag over je samengestelde gezin, stel m gerust via de what’s app button
Marieke
Stiefexpert
